Paulus Jansen

Weblog
Paulus Jansen

Wethouder wonen, ruimtelijke ordening, sport, dierenwelzijn en vastgoed in de gemeente Utrecht

vrijdag 29 juli 2011, 7.32 uur – paulus
Categorie: energie & klimaat, op pad

Stad van de zon

Was het citymarketing of milieubewustzijn? Feit blijft dat Heerhugowaard met de Stad van de Zon een stevig statement gemaakt heeft op het gebied van zelfvoorziening met duurzame energie. Ik was gisteren op bezoek in de zonnewijk, helaas onder druilerige omstandigheden.

Het idee gaat bijna 20 jaar terug, toen de architect en stedenbouwkundige Ashok Bhalotra de eerste schetsen op papier zette. De gemeente wilde een CO2-neutrale wijk bouwen. Die doelstelling werd vertaald in drie deeleisen: alle woningen moeten voorzien worden van PV-zonnepanelen, samen goed voor een vermogen van 3,5MWp. Aan de rand van de wijk zorgen drie grote windturbines voor nog eens 7MWp. En tenslotte zou er 100 hectare klimaatbos worden aangeplant voor het compenseren van de overige emissies.

Inmiddels zijn er zo’n 2000 woningen opgeleverd, de windmolens staan er (en leveren opmerkelijk weinig klachten op). Van het klimaatbos is 60 hectare gerealiseerd, bij nader inzien is er meer prioriteit gegeven aan 75 hectare extra water in het gebied.


bij gevels met een oost-west orientatie zijn dwarskappen toegepast, zodat de panelen toch een gunstige orientatie hebben.

In tegenstelling tot wat de gemeente verwachtte wijkt de samenstelling van de bewoners in de wijk nauwelijks af van die van andere wijken in de omgeving. Het energiethema was voor hooguit 10% van de nieuwe bewoners de doorslaggevende reden om te kiezen voor de Stad van de Zon. De meeste mensen waren gewoon op zoek naar een mooie woning met een goede prijs/kwaliteit verhouding in een aantrekkelijke wijk. Het goede nieuws is dat ook deze mensen gekozen hebben voor een duurzame wijk, ook al kostte dat iets meer dan een paar kilometer verderop. Gemiddeld liggen er 12 zonnepanelen op een woning, die zo’n €7.000 investering vergen, waarvan 30-40% gedekt wordt door subsidies. Blijft toch een bedrag van ruim €4.000 over dat je investeert in een techniek die nog geen gemeengoed is.

Uiteindelijk zijn er voldoende kopers en huurders (25%) gevonden die deze extra kosten er voor over hadden. Volgens de voorzitter van het wijkpanel -een klankbordgroep uit de bewoners- functioneren de zonnepanelen probleemloos, al zijn er ook maar weinig mensen die precies weten hoeveel stroom de panelen op hun dak afgelopen jaar gemaakt hebben.

Als we een wandeling door de wijk maken valt op dat de manier waarop de zonnepanelen in en op de woningen geplaatst zijn sterk varieert: op een pannendak, op een platdak, op een loggia als zonwering bij een terras, tegen gevels. Inmiddels hebben de installateurs in de regio veel meer kennis over de techniek, waardoor de bevestigingsmethoden steeds efficienter worden.

Wat me tegenviel is de magere wijze waarop in een groot aantal deelprojecten gebruik is gemaakt van passieve zonne-energie. Als je woningen op het zuiden orienteert en dan veel (HR-)glas op het zuiden en weinig op het noorden toepast kan je zonder meerkosten gebruik maken van gratis zonne-energie voor verwarming.

Nog teveel architecten hebben een broertje dood aan dit principe, omdat ze vinden dat het teveel beperkingen aan hun ontwerpvrijheid oplegt. Goede architecten zouden echter in staat moeten zijn om de functionele randvoorwaarden te benutten voor de architectonische vormgeving. Nu kom ik echter in de Stad voor de Zon woningen tegen die net zo gemakkelijk een oost-west orientatie gehad kunnen hebben. Jammer.

Wat heeft het project opgeleverd? Allereerst een flinke prijsdaling van complete PV-systemen. De prijs van kale PV-panelen wordt bepaald op de wereldmarkt, maar meer dan de helft van de kosten zit in de bevestingsmiddelen, installatie-uren e.d. Die kosten worden door lokale bedrijven gemaakt. Om de prijs van PV omlaag te krijgen is het dus hard nodig dat er efficiente totaalconcepten komen, bv. panelen die onderdeel vormen van de dakbedekking. Projecten als de stad van de zon leveren daar een grote bijdrage aan.
Verder levert het project veel positieve belangstelling op uit binnen- en buitenland. Programmamanager duurzaamheid Frank Schuitemaker had net een delegatie uit Korea ontvangen voor wij langskwamen. Ook bleek het mogelijk om met de regionale projectontwikkelaars afspraken te maken over een gemeenschappelijke aanpak, zonder dat de gemeente beschikte over middelen om die medewerking af te dwingen.

Inmiddels heeft de gemeente besloten om in de volgende nieuwbouwwijk De Draai niet te kiezen voor een specifieke techniek, maar voor een energieprestatie die 20% beter is dan de wettelijke norm. De ontwikkelaar kan dan zelf kiezen voor de middelen die hij wil gebruiken om dit doel te bereiken. Wel is de de bedoeling dat bij alle woningen lage-temperatuur-verwarming (bv. vloerverwarming) wordt toegepast. LT-verwarming maakt het mogelijk om zonder bijverwarming restwarmte, zonthermische panelen of warmtepompen toe te passen. Bij de bouw kost LT-verwarming ca. €1.500-2000 meer dan traditionele radiatorverwarming, als je het achteraf wil aanleggen gaat de prijs tien keer over de kop. Zo bespaart Heerhugowaard zijn inwoners in de toekomst hoge meerkosten.

6 reacties »

  1. Geachte heer Jansen,
    dank voor dit positief-kritische verslag. Hopelijk vinden dit soort projecten in veel meer nieuwbouwprojecten navolging. Maar kent u ook (grootschalige) projecten om bestaande wijken energiezuiniger of zelfs -producerend te maken.
    Ik vraag dat omdat mijn verzoek aan gemeente Almere om in onze wijk (met 1000 woningen met perfecte zonorientatie en dakhoek) zonnepanelen gezamenlijk te organiseren en aan te bieden aan de bewoners, werd weggehoond. Ondertussen geeft Almere wel veel geld uit aan bijv. een “zonne-eiland”, om “invulling” te geven aan C2C en de onvolprezen “Almere Principles”. Klinkt veel meer als bestuurder-profileringsdrang. Terwijl ik zoek naar energiebesparing en verduurzaming in bestaande bouw.

    Met dank en vriendelijke groet!

    Reactie door Eric Oosterom — juli 29, 2011 @ 8:11 am

  2. @Eric, wat voorbeelden van zeer ambitieuze energiebesparing in de bestaande woningvoorraad vind je hier: http://www.passiefhuis.nl/images/BouwIQ_jrg15nr5_Vitrine_DeGroteRenovatieopgave.pdf . Ik denk overigens dat de meeste milieuwinst geboekt kan worden door op grote schaal simpele vormen van energiebesparing uit te rollen. Zo is 70% van de begane grondvloeren nog niet of ondermaats geisoleerd. Dat soort verbeteringen kan je met een zelfstandige bouwstroom uitrollen, daar hoef je geen ingewikkelde renovatieprojecten voor op te zetten.

    Reactie door Paulus — juli 29, 2011 @ 9:04 am

  3. Er is behoorlijk wat ge-experimenteerd in de Stad van de Zon. De afwisseling en creativiteit maakt het voor mij in ieder geval heel aantrekkelijk. Chapeau voor de heer Balotra & de gemeente HHW. Bewoners vinden het prima, sommige experts fronsen want zie zien efficiencyverlies van de zonnepanelen door architectonische maatregelen. Hoe dan ook, een hoogstandje en uiterst interessant.
    In de kern gaat het om die hogere investering voor de bouwers (in Jip- en janneketraal: een paar lullige centen meer, dus minder winst) die door de eigenaar-bewoners in veelvoud wordt terugverdiend door fors lagere energiekosten gedurende de totale levendsduur van het project. Een huis bouw je voor een levensduur van 100 jaar, dus doe dat dan goed! En dan hebben we het puur om portemonnee-vulling en niet over de aanzienlijke CO2 reductie gedurende 100 jaar. Er hadden daarom best veel meer zonnepanelen op die woningen gemogen.

    Reactie door Floris — juli 29, 2011 @ 10:52 pm

  4. Het is alleen jammer dat de Gemeente Heerhugowaard, zijn energie alleen steekt in de Stad van de Zon en zich niet druk maakt om de rest van de gemeente. Gemeente Heerhugowaard is niet zo groen als men doet denken, jammer de gemeente slaat de plank geheel mis.

    Reactie door Wolsink — juli 30, 2011 @ 11:50 am

  5. @wolsink

    U stelt dat de gemeente alleen haar energie steekt in de Stad van de Zon. Dat is niet waar. In het artikel wordt de Draai al genoemd, daarnaast zijn we druk bezig met de ontwikkeling van een duurzaam bedrijventerrein. Naast de nieuwbou zijn we ook bezig met de bestaande bouw. Ik noem bijvoorbeeld het project dat nu draait in de rivierenwijk. Ook is u wel bekend dat de gemeente zelf het goede voorbeeld geeft met zonnepanelen op de gemeentelijke gebouwen, electrisch rijden, duurzame catering, flexwerken etc. Het is dus tekort door de bocht om te stellen dat wij ons alleen op de Stad van de Zon richten. Dat kan ook niet omdat we in 2030 een energieneutrale gemeente willen zijn.

    Vriendelijke groet,

    Christiaan Kwint,
    Wethouder Duurzaamheid, Heerhugowaard

    Reactie door Christiaan Kwint — augustus 1, 2011 @ 10:18 am

  6. Beste Paulus Jansen,

    Onlangs hebben wij een Green Deal voorstel ingediend om mede invulling te geven aan uw motie 93 om VVEs in staat te stellen zelf opgewekte elektriciteit te laten salderen met het elektriciteitsverbruik van de leden van de vereniging van eigenaren.

    Wij hebben het kabinet aangeboden hen te ondersteunen bij de uitwerking van deze motie in de vorm van een green dealvoorstel:

    Wij zien in Tilburg namelijk een fantastische kans om een bedrijvenpark te ontwikkelen nabij woonbebouwing en willen graag commitment creëren tussen bewoners en toekomstige bedrijven door het oprichten van een gezamenlijke VVE met het doel zonne-energie op te wekken op de daken van de toekomstige bedrijven. Dit is een unieke kans omdat B&W van Tilburg (op voorspraak van VVD wethouder Joost Möller) een besluit hebben genomen, waarin ze opstalrecht claimen om zonnepanelen op de daken van de toekomstige bedrijven te plaatsen. Uiteraard willen dat doen aan de hand van een succesvolle, te ontwikkelen business case voor zowel omwonenden als te vestigen bedrijven.

    Daarnaast biedt het project een mooie kans om ontwikkelingen van lichte PV panelen of folies in de praktijk te toetsen en aansluiting te vinden bij het Solliance valorisatieprogramma omdat de meerkosten van nieuwe constructies en technologieën van PV ten opzichte van een gewoon dak binnen de perken moeten blijven.

    Tot slot denken wij dat zo’n deal gemakkelijk uit te rollen is naar andere vergelijkbare situaties elders in het land. Daarom willen we ook de UvT erbij betrekken om de macro-effecten uit te rekenen als het green deal succes vertaald zou worden naar landelijk beleid. Met andere woorden wat zou de aanpak dan betekenen voor nationaal economisch, energie-, fiscaal en begrotingsbeleid.

    Kortom een uniek samenwerkingsproject, waarin burgers, bedrijven, lagere overheid, onderwijs en innovatiekracht de centrale overheid ondersteunen bij het ontwikkelen van beleid in de geest van het huidige regeerakkoord.

    De reactie op dit voorstel was als volgt:

    De uitwerking van de VvE motie is door het kabinet bewust, iom het Ministerie van FIN heel beperkt gehouden. Het moet dus strikt gaan om VvE’s in de zin van de (woning) wet, dwz eigenaren van appartementen of flats die in een complex/bewonen met gezamenlijke faciliteiten, zoals een dak, een lift etc.. Een ander type VvE zoals hieronder beschreven zal hoogstwaarschijnlijk niet onder die afbakening vallen.

    Ik geloof dat het kabinet hier een beperking opwerpt, die niet in de motie voorzien is. Mij lijkt dat de minister hierover nader onderhouden moet worden.

    Reactie door Herman Gels — oktober 27, 2011 @ 4:11 pm

RSS-feed voor reacties op dit bericht. TrackBack URI

Geef een reactie

www.sp.nl