Paulus Jansen

Weblog
Paulus Jansen

Wethouder wonen, ruimtelijke ordening, sport, dierenwelzijn en vastgoed in de gemeente Utrecht

zaterdag 29 november 2008, 20.09 uur – paulus
Categorie: water

De uitslag spreekt voor zich

Deze keer zou alles anders worden. In alle regio’s werden de waterschapsverkiezingen tegelijk georganiseerd. De kiezer hoefde niet langer zijn hersens te breken over zijn keuze uit volkomen onbekende personen, maar een stem uitbrengen op echte partijen, bekend van TV. En de twijfelaars moesten over de streep getrokken worden door een peperdure PR-campagne op kosten van de belastingbetaler.


waterschapsbesturen: definitief door het ijs gezakt

Het resultaat: een opkomst van 24%, bijna 10% ongeldige stemmen. Commentaar overbodig: doek die zielige besturen op en bespaar jaarlijks honderd miljoen bestuurskosten die gebruikt kunnen worden aan uitvoerend beleid. Probleem opgelost.

Negen jaar geleden, bij de behandeling van het wetsvoorstel wijziging Waterschapswet (26235) op 18 maart 1999, heeft de SP voor de eerste keer bepleit om de Waterschappen als bestuurlijk orgaan op te heffen en ze als uitvoeringsorgaan onder te brengen bij de provincie.
Onze toenmalige woordvoerder Remi Poppe formuleerde het toen als volgt:

“De waterschappen behoren tot de oudste enigszins democratische bestuursvormen van ons land en kennen daarom ook een lange historie. Zeker hebben de waterschappen, met deze bestuursvorm, hun nut in het verleden aangetoond. Maar de tijden zijn veranderd. Ons land is wat het gebruik van grondgebied betreft niet hetzelfde gebleven. Een bestuursvorm die duidelijk stamt uit de tijd van voor Thorbecke, dus ook van voor de tijd van het zwaar bevochten algemeen kiesrecht, past naar onze mening niet meer en zelfs steeds minder in ons land. Als wij de democratische legitimering van de waterschappen gaan verbeteren, zal dat alleen maar leiden tot het nog duidelijker worden van een vierde bestuurslaag.
In de huidige bestuurlijke indeling van ons land – Rijk, provincie, gemeenten – nemen de waterschappen een onduidelijke positie in. Er is feitelijk sprake van een bovenlokale bestuursvorm die veel raakvlakken heeft met planologie, stedenbouw, natuurontwikkeling en -beheer en milieuhandhaving. De onduidelijke positie is onder andere naar voren gekomen rond de problematiek van de riooloverstorten. Gemeenten en waterschappen verwijzen naar elkaar als het gaat om de verantwoordelijkheden. Waar het gaat om hoogwaterbestrijding, bestrijding van wateroverlast, peilbeheer, verdrogingsbestrijding, waterzuivering en waterkwaliteitsbeheer is een integrale afweging van economische, milieu-, natuur- en sociale belangen aan de orde. De waterschappen zijn op die terreinen klem komen te zitten tussen de andere drie bestuurslagen. Waterschappen kunnen niet die afwegingen maken die noodzakelijk zijn, omdat deze beleidsterreinen buiten hun verantwoordelijkheid vallen en omdat hun bestuursvorm niet, zoals bij Rijk, provincie en gemeente, evenwichtig is samengesteld.
Er is op het terrein van de bestuursvormen in ons land veel veranderd, maar de oeroude bestuursvorm van de waterschappen is, ondanks enkele aanpassingen, in hoofdlijnen blijven bestaan. Maar bij de waterschappen zelf is wel weer wat veranderd. Ze zijn grootschaliger geworden en bestrijken nu gebieden die steeds meer de grenzen van de provincie benaderen. Dit heeft tot gevolg dat de gebieden van de waterschappen dwars door ecologische hoofdstructuren, bestemmingsplannen, habitat- en vogelrichtlijngebieden heen lopen. Dat zijn gebieden waar waterbeheer toch een belangrijke functie heeft. Het gevolg is dat de waterschappen als vierde bestuurslaag het beheer alleen maar complexer kunnen maken.
In dat kader is op zijn plaats vraagtekens te zetten bij de democratische legitimatie van de waterschapsbesturen. De besturen worden niet gekozen volgens het principe ’’one man, one vote’’, maar door opdeling van het bestuur in categorieën, waardoor de positie van het landbouwbedrijfsleven domineert. Ik verwijs naar de artikelen ’’Boerenblok nog steeds de baas’’ en ’’Waterbeheer geen zaak van boer’’ uit respectievelijk Binnenlands Bestuur en de Volkskrant van november 1998. Wie spreekt er hier steeds over bestuurlijke vernieuwing? Juist, dat was Paars I en Paars II. Nu is daar natuurlijk verrekte weinig van terechtgekomen, maar toch de vraag waarom dan de overjarige bestuursvorm van de waterschappen qua bestuurlijke vernieuwing zo uit de wind worden gehouden. Als die democratische legitimering zou worden versterkt, wordt het alleen nog maar meer een vierde bestuurslaag.
Voorzitter! Dit lijken mij een aantal argumenten om op zijn minst serieus na te denken over de vraag: wat rechtvaardigt nog een apart bestuursorgaan dat opereert op het natuurlijke werkterrein van de provincies en ook steeds meer op provinciale schaal, en in mindere mate ook op het terrein van de gemeente? Ik hoop dat de staatssecretaris daar alsnog op wil ingaan.
Ik geef alvast de voor- en nadelen van een concentratie van de waterschapstaken bij de provincie, zoals wij het zien. Ik bedoel: het waterschap bij de provincie als een provinciale dienst. Ik begin met de voordelen: een verbeterde democratische legitimering; een meer integrale afweging van de belangen van droge voeten en droge landbouwgrond tegen andere belangen als waterkwaliteit, milieu in bredere zin en natuur; een op termijn aanzienlijke kostenbesparing in verband met het wegvallen van een zelfstandig gekozen bestuurslaag; een vergroting van het belang van de provincies voor de inwoners omdat een aantal doe-taken wordt toegevoegd aan het pakket, dat nu voornamelijk – zie de laatste verkiezingen – als een ver-van-mijnbedshow door de kiezer wordt ervaren. De kiezer zou meer belang hebben bij een goed functionerende provincie en ook beter opletten als deze taak bij de provincie komt.
Dat zijn naar onze mening een aantal verbeteringen die van belang zijn, maar ik wil ook een paar nadelen noemen. Allereerst de eenmalige kosten. Iedere bestuurlijke verandering kost eenmalig een hoop geld. Er wordt geschoven met mensen en taken en er komen nieuwe organisatiestructuren. Ook zal de productiviteit een tijd kunnen lijden onder de veranderingen. Ten slotte bestaat de kans op geleidelijke verwaarlozing van de watertaken door de provincies, omdat deze hun geld en mensen misschien gaan inzetten voor taken waarmee meer gescoord kan worden. Dat dit laatste niet gebeurt, kan goed door wetgeving verzekerd worden en doordat de provincie een ’’one man, one vote’’-systeem heeft, zodat de burgers de provincie op het verwaarlozen van hun taken behoorlijk kunnen afrekenen.
Voorzitter! Ik geef direct toe dat er dus niet alleen voordelen zitten aan het opdoeken van de waterschappen in de huidige vorm, maar de nadelen kunnen met aanvullende wetgeving en een gerichte financiering sterk beperkt worden. De voordelen zijn talrijk en tikken behoorlijk aan. Ik wijs erop dat bij een recente NRC-enquete ter gelegenheid van de statenverkiezingen zo’n 30% van de statenleden aangaf voor het overhevelen van de waterschapstaken te zijn. Dat is opmerkelijk, omdat de provincies nog maar kort geleden het waterschapskwaliteitsbeheer hebben afgestoten naar de waterschappen. Kennelijk is er nu toch, zij het wat laat, een lampje gaan branden.”

De inbreng van Poppe was destijds volgens een aantal andere deelnemers aan het debat “… buiten de orde”. Inmiddels is het afschaffen van de waterschappen opgenomen in het laatste verkiezingsprogramma van de PvdA en is er binnen de VVD een groot aantal aanhangers van hetzelfde standpunt. Daarmee tekent zich een parlementaire meerderheid af.

1 reactie »

  1. Toch ben ik blij dat de natuur clubs hebben gewonnen en dat VVD op nauwelijks deelneming kan rekenen.

    Natuurlijk behoort dat al heel lang onder Provinciale Waterstaat te opereren.

    Maar water beheren op puur economisch gewin voor bedrijven en/of landbouw, dat kan heel goed en dat is ook al regelmatig bewezen. Dus zolang er niets beters is graag een zo klein mogelijke inbreng van de lobby club van ondernemers de VVD.

    Roelf

    Reactie door R van Bergen — november 29, 2008 @ 9:07 pm

RSS-feed voor reacties op dit bericht. TrackBack URI

Geef een reactie

www.sp.nl